મિત્રો... નહીં હવે હાય ફ્રેન્ડ્સ! જંતર-મંતર પર Gen-Z આંદોલન બાદ કેમ બદલાઈ PM મોદીની વાત કરવાની રીત?

જંતર-મંતરના વિરોધ પ્રદર્શન બાદ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનો જવાબ કદાચ રાજકારણ કરતાં વધુ તેમની વાત કરવાની રીત માટે યાદ કરવામાં આવશે. છેલ્લા ઘણા દિવસોથી વાતાવરણ ગરમ હતું. દિલ્હીના પ્રદર્શનને લઈને રાજકીય નિવેદનબાજી ઝડપી હતી. સોશિયલ મીડિયા પર વડાપ્રધાન વિરુદ્ધ અભદ્ર નારા ધરાવતા વીડિયો છવાયેલા હતા. તેમની દિવંગત માતા અંગે પણ આપત્તિજનક ભાષાવાળા વીડિયો સામે આવ્યા હતા. આવા વાતાવરણમાં સામાન્ય રાજકીય પ્રતિક્રિયા શું હોય? કડક નિવેદન, કાર્યવાહી કરવાની માગ અને વિરોધીઓ પર વળતો પ્રહાર, પરંતુ પીએમ મોદીએ આ વખતે અલગ રસ્તો પસંદ કર્યો હતો. તેમણે ગુસ્સાને બદલે માફીની વાત કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે, પ્રદર્શનમાં સામેલ ઘણા યુવાનો ગેરમાર્ગે દોરાયેલા હોઈ શકે છે. તેમનાથી ભૂલ થઈ છે તો તેમને શીખવાની તક મળવી જોઈએ. આ સંદેશ સજાથી વધુ સુધારાની ભાષામાં હતો. આ જ કારણ છે કે જંતર-મંતરના પ્રદર્શન પર પીએમ મોદીની પ્રતિક્રિયાની ભાષા સૌથી વધુ ચર્ચામાં છે.

► વડાપ્રધાનને પોતાની રજૂઆત કેમ બદલી ?

પરંતુ આ સંદેશની વાત માત્ર માફી સુધી મર્યાદિત નથી. વડાપ્રધાને જે રીતે પોતાની વાત રજૂ કરી, તેમાં પણ એક મોટો સંકેત જોવા મળે છે. એક દાયકાથી વધુ સમયથી દેશને સંબોધતી વખતે ‘મારા પ્રિય દેશવાસીઓ’ કહેનારા પીએમ મોદી આ વખતે કેમેરા સામે આવ્યા અને બોલ્યા- ‘હાય ફ્રેન્ડ્સ.’ બે શબ્દોનું આ અભિવાદન ઘણું અલગ હતું. ભાષા અનૌપચારિક હતી. વાત કરવાની રીત વાતચીત જેવી હતી. અને નિશાન સ્પષ્ટ રીતે એ ડિજિટલ પેઢી તરફ હતું, જે રાજકારણને ટીવી અને લાંબા ભાષણો કરતાં મોબાઇલ સ્ક્રીન પર વધુ જુએ છે. Instagram Reels અને YouTube Shortsના સમયમાં રાજકીય સંવાદ પણ બદલાઈ રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં ‘હાય ફ્રેન્ડ્સ’ માત્ર અભિવાદન નથી, પરંતુ Gen-Z સુધી પહોંચતી નવી ભાષાનો સંકેત પણ માનવામાં આવી શકે છે.

► ગુસ્સા વચ્ચે માફીનો સંદેશ કેમ મહત્વનો ?

ભારતીય રાજકારણમાં ટકરાવનો જવાબ ઘણીવાર વધુ તીખા વળતા પ્રહારથી આપવામાં આવે છે, પરંતુ પીએમ મોદીએ આ મામલે અલગ રાજકીય ભાષા પસંદ કરી. તેમણે પ્રદર્શનકારીઓના એક વર્ગ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાયેલી ભાષાની નિંદા કરી હતી. સાથે જ તેમણે સમાજને દરેક યુવા પ્રદર્શનકારીને દુશ્મનની જેમ ન જોવાની અપીલ કરી હતી. વડાપ્રધાનના સંદેશનો સાર એ હતો કે બાળકો ભૂલો કરે છે. જો યુવાનો ગેરમાર્ગે દોરાયા છે તો તેમને રસ્તો બતાવવો સમાજની જવાબદારી છે. તેમનો તર્ક હતો કે દરેક ભૂલનો જવાબ માત્ર સજા ન હોઈ શકે. ઘણા કિસ્સાઓમાં સુધારો અને માર્ગદર્શન પણ જરૂરી છે. અહીં પીએમ મોદીએ ગેરમાર્ગે દોરાયેલા યુવાનો અને હિંસામાં સામેલ લોકો વચ્ચે અંતર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. એટલે કે શાંતિપૂર્ણ વિરોધ અથવા ભૂલ કરનારા યુવાનોને સુધરવાની તક અને હિંસા કે ગુનાહિત પ્રવૃત્તિમાં સામેલ લોકો માટે કાયદાનો રસ્તો. આ જ તફાવત તેમના સંદેશને માત્ર ‘માફી’ની અપીલથી આગળ લઈ જાય છે.

► દાંત અને જીભના ઉદાહરણથી સમજાવ્યો સંબંધ

વડાપ્રધાને પોતાના સંદેશને સમજાવવા માટે દાંત અને જીભનું ઉદાહરણ આપ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે, ક્યારેક દાંતની વચ્ચે આપણી જીભ આવી જાય છે. તેનાથી લોહી નીકળી શકે છે, પરંતુ આપણે દાંત તોડતા નથી. કારણ સ્પષ્ટ છે. દાંત પણ આપણા છે અને જીભ પણ આપણી છે. આ ઉદાહરણ દ્વારા પીએમ મોદીએ યુવાનો અને સમાજના સંબંધને સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. તેમનો સંદેશ હતો કે બાળકો પણ આપણા છે. જો તેઓ ગેરમાર્ગે દોરાઈ ગયા છે તો તેમને રસ્તો બતાવવાનું આપણું કામ છે. તેમને સમાજથી અલગ કરી દેવા અથવા માત્ર સજા આપવાથી સમસ્યાનો સંપૂર્ણ ઉકેલ આવતો નથી. આ સંદેશમાં માફીને કાયદાના વિકલ્પ તરીકે રજૂ કરવામાં આવી નથી, પરંતુ યુવાનોની ભૂલ અને ગુનાહિત ઇરાદા વચ્ચે તફાવત કરવાની વાત સામે આવી છે.

► સુપ્રીમ કોર્ટની ટિપ્પણી સાથે સંદેશ કેવી રીતે જોડાય છે?

પ્રદર્શન સાથે જોડાયેલા કેસોની સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે પણ શાંતિપૂર્ણ વિરોધ અને હિંસક પ્રવૃત્તિ વચ્ચે તફાવત કરવાની જરૂરિયાત જણાવી હતી. સર્વોચ્ચ અદાલતે કહ્યું હતું કે, વાસ્તવિક વિદ્યાર્થીઓ જો પ્રદર્શનમાં સામેલ હોય તો માત્ર પ્રદર્શન કરવાના કારણે તેમની સામે દમનકારી કાર્યવાહી ન થવી જોઈએ. બીજી તરફ, હિંસામાં સામેલ લોકો અથવા પોલીસકર્મીઓ પર હુમલો કરનારાઓ સામે કાયદા મુજબ કાર્યવાહી થવી જોઈએ. એટલે કે કોર્ટની ટિપ્પણીમાં પણ શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શન અને ગુનાહિત વર્તનને અલગ-અલગ જોવામાં આવ્યું હતું. પીએમ મોદીનો સંદેશ પણ આ જ પ્રકારની રેખા દોરતો જોવા મળ્યો હતો. ગેરમાર્ગે દોરાયેલા વિદ્યાર્થીઓને માર્ગદર્શન મળવું જોઈએ, પરંતુ હિંસા કરનારાઓએ કાયદાનો સામનો કરવો પડશે. આ રીતે માફીનો સંદેશ કાયદાને નબળો પાડવાને બદલે યુવાનોની ભૂલ અને ગુનાહિત કૃત્ય વચ્ચે તફાવત કરવાનો પ્રયાસ તરીકે સામે આવ્યો હતો.

► ‘મારા પ્રિય દેશવાસીઓ’થી ‘હાય ફ્રેન્ડ્સ’ સુધી

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની વાત કરવાની રીત સમય સાથે બદલાતી રહી છે. તેમના રાષ્ટ્રીય સંબોધનની ઓળખ લાંબા સમયથી ‘મારા પ્રિય દેશવાસીઓ’ રહી છે. આ વાક્ય મોટા રાષ્ટ્રીય સંદેશા અને મહત્વપૂર્ણ નીતિગત જાહેરાતો સાથે જોડાયેલું રહ્યું છે, પરંતુ આ વખતે શરૂઆત અલગ હતી. વડાપ્રધાને કેમેરા સામે કહ્યું- ‘હાય ફ્રેન્ડ્સ.’ બોલવાની રીત તરત બદલાઈ ગઈ. ઔપચારિક અંતર ઘટ્યું. વાતચીત જેવી સરળતા વધુ જોવા મળી. આ એ યુવા વર્ગની ભાષાની નજીક છે, જે Instagram Reels, YouTube Shorts અને અન્ય ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર રાજકીય સામગ્રી જુએ છે. વડાપ્રધાન હવે યુવાનો સુધી પહોંચવા માટે માત્ર રેલીઓ, ટીવી કાર્યક્રમો અને પરંપરાગત ભાષણો પર નિર્ભર નથી. સોશિયલ મીડિયા સીધા સંવાદનું મોટું માધ્યમ બની ગયું છે.

► સોશિયલ મીડિયા પર બદલાઈ રહ્યો છે રાજકીય સંવાદ

પીએમ મોદીનો આ સંદેશ સોશિયલ મીડિયા દ્વારા સામે આવ્યો. તે ચૂંટણીના રાજકારણથી આગળ વધીને જાહેર સંવાદની બદલાતી રીત તરફ પણ સંકેત કરે છે. પાછલા વર્ષોમાં વડાપ્રધાને જનસભાઓથી લઈને રેડિયોના ‘મન કી બાત’, X અને લાઇવ ડિજિટલ સંવાદ સુધી અલગ-અલગ માધ્યમોનો ઉપયોગ કર્યો છે. હવે ટૂંકા વર્ટિકલ વીડિયો આ રણનીતિનો નવો તબક્કો જોવા મળી રહ્યો છે. યુવા ભારતીયોને લાંબું ભાષણ જોવા માટે ટીવી સામે બેસવાની જરૂર નથી. સંદેશ થોડી સેકન્ડના વીડિયોમાં મોબાઇલ સ્ક્રીન સુધી પહોંચી શકે છે. ભાષા વાતચીત જેવી છે. વીડિયો ટૂંકા છે. સંદેશ સીધો છે. આ રણનીતિને ડિજિટલ આંકડાઓ સાથે પણ જોડીને જોવામાં આવી રહી છે. પાછલા 1 અઠવાડિયામાં વડાપ્રધાનના શોર્ટ-ફોર્મ વીડિયોને અલગ-અલગ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર સામૂહિક રીતે 1 અબજથી વધુ વ્યૂઝ મળ્યા છે. આ દરમિયાન Instagram પર તેમના ફોલોઅર્સની સંખ્યામાં પણ ઝડપી વધારો થયો છે.

► માત્ર રાજકારણ નહીં, નીતિઓ માટે પણ વીડિયો

પીએમ મોદીની શોર્ટ-ફોર્મ વીડિયો રણનીતિ માત્ર રાજકીય વિવાદો સુધી મર્યાદિત નથી. તેનો ઉપયોગ સરકારી નિર્ણયો સમજાવવા, સવાલોના જવાબ આપવા અને નીતિગત પહેલની માહિતી આપવા માટે પણ કરવામાં આવી રહ્યો છે. પરીક્ષાના પેપર લીક વિવાદ બાદ નંદન નીલેકણીની અધ્યક્ષતામાં રાષ્ટ્રીય સુધારા માટે ટાસ્ક ફોર્સ બનાવવાની પહેલ પણ આ ડિજિટલ સંવાદનો એક ભાગ રહી છે. તેનો અર્થ એ છે કે સોશિયલ મીડિયા હવે માત્ર રાજકીય સંદેશ આપવાનું માધ્યમ નથી રહ્યું. તે સરકાર અને નાગરિકો વચ્ચે સીધા સંવાદનો નવો રસ્તો પણ બની રહ્યો છે.

► Gen-Zને તેની ભાષામાં જવાબ આપવાનો પ્રયાસ

સમગ્ર ઘટનાક્રમને એકસાથે જોવામાં આવે તો પીએમ મોદીના સંદેશમાં 2 મોટા ફેરફાર જોવા મળે છે. પહેલો રાજકીય છે. ઉશ્કેરણીનો જવાબ ગુસ્સા અને ટકરાવથી આપવાને બદલે માફી અને સુધારાની ભાષામાં આપવો. બીજો સંવાદ સાથે જોડાયેલો છે. ‘મારા પ્રિય દેશવાસીઓ’ની ઔપચારિકતામાંથી બહાર આવીને ‘હાય ફ્રેન્ડ્સ’ની સરળતા સુધી પહોંચવું. બંને ફેરફાર એકબીજા સાથે જોડાયેલા જોવા મળે છે. ભારતની યુવા પેઢી રાજકારણને ઝડપથી બદલાતા ડિજિટલ માધ્યમો દ્વારા જોઈ રહી છે. ટીવી ચર્ચાઓ અને પરંપરાગત ભાષણોને બદલે સ્માર્ટફોન સ્ક્રીન તેનું મોટું રાજકીય પ્લેટફોર્મ બની ચૂકી છે.આ રીતે પીએમ મોદીનો સંદેશ માત્ર જંતર-મંતરના પ્રદર્શનમાં સામેલ કેટલાક યુવાનોને માફ કરવાની વાત નથી. આ એક સમગ્ર પેઢી સાથે તેની ભાષામાં વાત કરવાનો પ્રયાસ પણ છે. રાજકારણમાં સંદેશ શું છે, તે જરૂરી છે, પરંતુ ડિજિટલ યુગમાં સંદેશ કઈ ભાષામાં અને કઈ સ્ક્રીન પર પહોંચે છે, તે પણ એટલું જ મહત્વ ધરાવે છે.

Home Page- gujju news channel - Latest Gujarati News, તાજા ગુજરાતી સમાચાર, Latest Gujarati News LIVE, Online Gujarati News, Gujarati news headlines today, Gujarati News Channel , PM Modi Jantar Mantar Gen Z Apology Message Hi Friends